Newyddion

Ydych chi eisiau ymuno â’r Academi Arweinyddiaeth?

Yma yn yr Academi Genedlaethol ar gyfer Arweinyddiaeth Addysgol rydyn ni’n edrych ymlaen yn barod at yr hyn sydd gan 2020 ar ein cyfer ac at apwyntio ein grŵp diweddaraf o Gymdeithion. Hwn fydd ein trydydd carfan ac fe fyddan nhw’n ymuno â 21 o Gymdeithion eraill o bob rhan o Gymru i fanteisio ar brofiadau a chyfleoedd i ddysgu am arweinyddiaeth a fydd yn eu harfogi ar gyfer gofynion y rôl gyffrous a heriol yma.

Ein Cymdeithion yw curiad calon yr Academi Arweinyddiaeth; nhw sy’n darparu ein gallu yn y system ehangach; maent yn eistedd ar ein paneli sy’n gwneud penderfyniadau ac yn darparu’r arweinyddiaeth sy’n angenrheidiol i ni yn y cyfnod eithriadol o gyffrous yma yn hanes addysg yng Nghymru. Yn anad dim, rhaid iddynt allu gweithredu yn y rhyng-gysylltiad yna rhwng polisi ac ymarfer – gan siarad â’r llywodraeth ac arbenigwyr â hyder a dilysrwydd yn rhinwedd eu profiad ymarferol o arwain ysgolion. Elfen arall o rôl y Cymdeithion yw sicrhau fod y sector addysg drwyddi draw yn teimlo cysylltiad â’r Academi ac yn deall ei gwerthoedd a’i hegwyddorion. Mae gan Gymru draddodiad hir a nodedig o feithrin addysgwyr rhagorol sydd wedi cyfrannu at lunio a diffinio ein cenedl, a thrwy waith ein Cymdeithion rydyn ni nawr yn galluogi arweinwyr ein hysgolion i rannu eu profiadau o arwain ysgolion effeithiol ar lwyfan cenedlaethol.

Un o’r heriau sy’n wynebu’r Academi yw sicrhau bod ein Cymdeithion yn cynrychioli pob maes, sector a rhanbarth. Wrth ffurfio ein trydydd carfan mae gennym ddiddordeb penodol mewn apwyntio Cymdeithion o ysgolion arbennig, Unedau Cyfeirio Disgyblion, ysgolion pob oed, ysgolion cyfrwng Cymraeg ac ysgolion uwchradd yn ogystal ag ysgolion o ardaloedd daearyddol penodol. Mae hyn yn angenrheidiol os yw’r Academi am hawlio bod yn gorff gwirioneddol genedlaethol sy’n gallu gwrando ar ymarferwyr arweinyddiaeth a dylanwadu ar ymarfer arweinyddiaeth ar draws amrywiaeth mor eang â phosib o gyd-destunau. Nid tasg hawdd mo hynny gan fod angen ateb heriau logistaidd yn ogystal â nifer o heriau eraill, ond dylai Academi sy’n hawlio gwasanaethu ein holl arweinyddion fod yn ceisio gwrando ar bob arweinydd, ble bynnag y maent.

Rydyn ni’n gweithio i sicrhau fod pawb yn cael cyfle i ymgysylltu â’n gwaith, cofrestru i dderbyn ein cylchlythyr a manteisio ar ein digwyddiadau. Mewn hinsawdd o ddiwygio sy’n teimlo’n ddi-ddiwedd rydyn ni’n dechrau unioni’r cydbwysedd rhwng polisi ac ymarfer. Arweinyddion ein hysgolion sydd yn y sefyllfa orau i gymryd penderfyniadau am y cwricwlwm ac am addysgu a dysgu. Yn unol â hynny, fe ddylent fod yn cyfrannu at lywio’r broses o lunio polisi cenedlaethol. Yn gynyddol ystyrir bod mesurau atebolrwydd sy’n dod o’r brig i lawr ac sydd â llawer yn y fantol yn gyfryngau hen ffasiwn ac aflwyddiannus i wella ysgolion – ac mae’r llywodraeth yn gwrando. Mae’r system addysg yng Nghymru yn symud i bwynt lle mae arweinwyr ysgol yn cyfrannu at bolisi’r llywodraeth; a’r polisi hwnnw, yn ei dro, yn galluogi arweinwyr ysgol i ddatblygu eu hymarfer gyda’i gilydd.

Huw Foster Evans – Prif Weithredwr

Myfyrdod Cydymaith Carfan 2

Ar ôl bod yn gydymaith yng ngharfan 2 ers 9 mis bellach, cwblhau’r set gyntaf o brofiadau dysgu a mynd i’r afael â’n comisiwn – mae’n bryd cymryd eiliad neu ddwy i fyfyrio! Mae misoedd diwethaf wedi bod yn rhai prysur wrth i mi ddod i adnabod tîm o gymdeithion a staff amrywiol ac ymroddedig o bob rhan o Gymru sy’n meddu ar gyfoeth o wybodaeth a phrofiad o ysgolion cyfrwng Cymraeg a Saesneg, cyfnodau cynradd ac uwchradd, ysgolion ffydd a ffederasiynau a gweithio gyda hwy i ddatblygu meddylfryd newydd arweinydd system. Dros y cyfnod hwnnw, gellir crynhoi ein gwaith dan bedwar prif bennawd :

1. Dysgu Proffesiynol

O Mererid Hopwood i Laura McAllister, ac Andy Hargreaves i Pak Tee Ng, rydym wedi dysgu gan arweinwyr sydd ar flaen y gad yn eu proffesiwn yn ogystal â rhai o’r prif feddylwyr yng Nghymru a ledled y byd. Rydym wedi dysgu am hyfforddi o lygad y ffynnon a chael profiad ohono. Rydym wedi meddwl am sut i ddatblygu’r sgiliau hyn ynddom ni’n hunain a’r timau rydym ni’n gweithio gyda hwy, yn yr ysgol ac yn ein gwaith gyda chymdeithion eraill. Rydym hefyd yn parhau i weithredu proses gymeradwyo’r Academi Arweinyddiaeth i sicrhau bod cyfleoedd hyfforddiant arweinyddiaeth o ansawdd da yn cael eu nodi fel y gall ysgolion gael mynediad atynt, sydd wedi fy helpu i fyfyrio ar ein Cenhadaeth Genedlaethol ac i sicrhau bod darparwyr yn ei gefnogi trwy eu cynigion.

2. Cynrychioli’r Proffesiwn

Ar yr adeg heriol a chyffrous hon i ysgolion, rydym hefyd wedi gwerthfawrogi’r cyfle i siarad ar ran y proffesiwn â llunwyr polisi a’r rhai a fydd yn siapio dyfodol addysg yng Nghymru. Rydym wedi cyfarfod â’r comisiynydd plant a’r comisiynydd Cymraeg yn ogystal â chynrychiolwyr o Estyn, y gweinidog ei hun a’i swyddogion. Mae hon yn elfen bwysig o’n gwaith ac yn un rydym yn teimlo sy’n dechrau cael effaith ar y llu o feysydd newid rydym ni’n eu profi mewn ysgolion heddiw.

3. Ein comisiwn

Mewn ymateb i lythyr cylch gorchwl y gweinidog at yr Academi Arweinyddiaeth, rydym wedi treulio amser yn llunio’r cwestiwn i’n comisiwn: Beth yw rôl arweinyddiaeth addysgol wrth wireddu gweledigaeth Cymru o ddiwylliant bywiog ac iaith Gymraeg ffyniannus? Wrth inni symud ymlaen â’r prosiect ymchwil hwn rydym wedi cymryd rhan mewn trafodaeth am y weledigaeth ar gyfer ein cenedl, dadansoddiad o dueddiadau data iaith cyfredol a chyfweliadau ag arweinwyr ysgolion, aelodau o’r haen ganol, academyddion a llunwyr polisi. Rydym hefyd wedi trafod yn helaeth sut a beth i’w gyflwyno mewn ymateb i’r cwestiwn hwn.

4. Hyrwyddo’r Academi

Mae’r maes gwaith olaf wedi cynnwys rhannu dealltwriaeth o’r Academi Arweinyddiaeth a’i gyfraniad at arweinyddiaeth ar lefel ehangach. Rydym wedi cyfrannu at gynhadledd genedlaethol gyntaf yr Academi Arweinyddiaeth ac wedi rhannu ei gweledigaeth o ‘Ysbrydoli Arweinwyr – Cyfoethogi Bywydau’ gyda’n rhanbarthau, awdurdodau a fforymau lleol mewn cyfres o sioeau teithiol a digwyddiadau eraill. Yn ogystal, mae cyd-gymdeithion wedi ymweld ag Iwerddon i drafod y ‘Rhaglen Datblygu Arweinyddiaeth ar gyfer ysgolion’ yno a’r elfennau sy’n debyg i’n gwaith ni ein hunain.

Ac felly, wrth i wyliau’r Nadolig agosáu, ac wrth i mi hongian fy hosan a pharatoi fy nhrimins Nadoligaidd, edrychaf yn ôl ar flwyddyn brysur gyda boddhad sylweddol. Rwyf wedi dysgu llawer iawn am arweinyddiaeth, y weledigaeth addysgol ar gyfer ein cenedl ac yn hollbwysig amdanaf i fy hun. Rwy’n siŵr bod yr ysgol, y gymuned a’r myfyrwyr rwy’n eu gwasanaethu, wedi elwa o’r broses ddysgu hon ac edrychaf ymlaen at ddatblygu fy nghyfraniad parhaus i’r system ehangach.

Ian Gerrard – Pennaeth, Ysgol Aberconwy

Swyddi Gwag

Mae’r Academi Genedlaethol ar gyfer Arweinyddiaeth Addysgol yn chwilio am Brif Weithredwr deinamig i feithrin ac arwain ar waith yr Academi Arweinyddiaeth.

Y dyddiad cau ar gyfer ceisiadau yw 17 Ionawr 2020. Cynhelir cyfweliadau yn Abertawe ar 5 a 6 Chwefror 2020.

Am wybodaeth ac i wneud cais, ewch i https://nael.cymru/cy/swyddi-gwag/

Ychydig bach amdanaf i

Fy enw i yw Jeremy Griffiths ac rwyf wedi bod yn bennaeth er 1996 mewn tair ysgol gynradd wahanol yng Ngogledd Ddwyrain Cymru. Rwyf hefyd wedi gweithio fel ymgynghorydd i’r awdurdod lleol, a bu gennyf ddiddordeb erioed mewn arddulliau a thechnegau arwain a rheoli. Astudiais ar gyfer gradd Meistr mewn gweinyddu busnes a deuthum yn rheolwr siartredig gyda’r Sefydliad Rheolaeth Siartredig, yr wyf yn Gydymaith ynddo erbyn hyn.

Yn 2017, cefais y fraint a’r anrhydedd i gael fy newis yn Gydymaith yr Academi Genedlaethol ar gyfer Arweinyddiaeth Addysgol. Dewiswyd y deuddeg Cydymaith ledled Cymru o amrywiaeth o gefndiroedd addysgol a rhanbarthau gwahanol i gynrychioli penaethiaid wrth eu gwaith yng Nghymru. Mae’r daith hyd yma wedi bod yn hynod ddiddorol, yn heriol, ond yn un gyffrous yn anad dim.

Y gorchwyl cyntaf oedd dod i ddeall beth oedd diben yr Academi, gan gynnwys ei gweledigaeth a’i gwerthoedd, ac wrth gwrs, y meini prawf i ni fel Cymdeithion. Ochr yn ochr â’r gwaith hwn, roeddem ni fel grŵp yn dod i adnabod ein gilydd, ein cryfderau a’n gwendidau, ac yn dysgu cydweithio fel tîm unedig. A bod yn onest, cymerodd y gwaith hwn gryn amser, ond roedd yn sicr yn werth gwneud yr ymdrech er mwyn sicrhau dealltwriaeth gyson o ddiben i ni gyd. Lluniwyd y weledigaeth hon ar y cyd gan lawer o bobl, ond yn fy marn i, yr ysgogydd go iawn fu Kirsty Williams, AC Gweinidog Addysg. Fel erioed, mae wedi dangos angerdd gwirioneddol i’n galluogi ni ddod yn arweinwyr system, er mwyn gwella safon arweinyddiaeth addysg ar draws y system yng Nghymru.

Un rhan o’r agenda diwygio yng Nghymru yw’r Academi Genedlaethol. Ni fu gymaint o gyfleoedd erioed i wneud newidiadau i’n system addysg, i’r genhedlaeth hon o’r proffesiwn addysgu. Mae’r agenda diwygio yn cael ei arwain go iawn gan sylfaen dystiolaeth ymchwil a’i llunio gan grwpiau talentog o ymarferwyr ac ymgynghorwyr arbenigol. Mae hyn yn mynd â Chymru i gyfeiriad cwbl wahanol i Loegr, ac mae academyddion o bob cwr o’r byd yn edrych i weld sut mae Cymru’n datblygu. Fel y Cymdeithion cyntaf felly, gan weithio gyda thîm dylunio, mae’n rhaid i ni sicrhau bod rhaglen anhygoel o ddatblygu arweinyddiaeth ar gael ac yn barod ar gyfer carfanau o arweinwyr addysgol yn y dyfodol.

Yn bersonol, rwyf wedi cynyddu fy ngwybodaeth a’m dealltwriaeth o’r ymchwil a’r gwaith darllen a wneuthum. Yr hyn sy’n bwysig yw ein bod yn dod o hyd i beth sydd orau i’n cyd-destun ni yng Nghymru. Hyd yn hyn, mae hyn wedi golygu edrych ar rai o’r systemau gorau ar hyd a lled y byd, o ran deilliannau disgyblion, boddhad proffesiynol a datblygu arweinyddiaeth yn llwyddiannus. Mae codi statws y proffesiwn ynghyd â lles pawb sy’n gweithio ynddo yn flaenoriaeth allweddol. Bydd gweithlu llawn cymhelliant sydd wedi’i ddatblygu’n broffesiynol yn derbyn unrhyw heriau yn y dyfodol, gan chwilio am ffyrdd i wella’n barhaus.

Ein Cenhadaeth Genedlaethol yw strategaeth uchelgeisiol i addysg yng Nghymru, a chredaf na fu adeg fwy cyffrous erioed i fod ym maes addysg yn y wlad hon. Bydd diwygiadau i’r cwricwlwm ac adolygiadau ar arolygu, hyfforddiant cychwynnol i athrawon a chyflog ac amodau athrawon yn mynnu arweinyddiaeth ragorol i’w gweithredu’n llwyddiannus. Mae rôl sylweddol gan yr Academi Genedlaethol i’w chwarae ar y cyd ag asiantaethau eraill. Rwy’n ddiolchgar o fod wedi cael y cyfle i’n llais cyfunol yn yr Academi gael ei glywed yn y drafodaeth Genedlaethol hon a chael cyfrannu at effeithiolrwydd y system addysg yng Nghymru. Dilynwch ein gwefan – www.nael.cymru i gael gwybod am y datblygiadau diweddaraf ac ymuno â’r drafodaeth.

 

Jeremy Griffiths yw Pennaeth Ysgol Gwynedd  ac yn gydymaith AGAA.

Dysgu o dramor

Experience is a master teacher, even when its not our own.― Gina Greenlee

Rwyf wedi bod yn ddigon ffodus i gymryd rhan mewn tri ymweliad astudio wythnos o hyd yn ystod fy ngyrfa. Rwy’n sylweddoli bod hyn dri ymweliad yn fwy na llawer o bobl ond dros yrfa o 30 mlynedd, dydy e ddim cymaint â hynny, ac efallai bod angen gofyn pam nad yw’r cyfleoedd hyn ar gael i fwy o athrawon.

Mae fy nheithiau wedi mynd â fi i UDA, i’r Alban ac yn fwyaf diweddar i Ganada fel aelod cyswllt o’r Academi Genedlaethol ar gyfer Arweinyddiaeth Addysgol.(AGAA) Mae pob ymweliad wedi bod yn brofiad dysgu gwych ac yn fwy defnyddiol na’r disgwyl ac wedi gwella fy nealltwriaeth ymhell y tu hwnt i’r hyn rwyf i wedi’i gael o unrhyw ddarllen rwyf wedi’i wneud ar systemau rhyngwladol.

Bydd y blog hwn yn myfyrio ar fy syniadau ynghylch sut y gall unrhyw un sy’n ddigon ffodus i fod yn rhan o ymweliadau o’r fath fanteisio’n llawn arnyn nhw a byddaf yn gwneud ambell sylw ar fy mhrofiadau.

Gadewch i ni ddechrau gyda darllen. Er fy mod i newydd ddweud fy mod i wedi dysgu llawer mwy o fod ar ymweliad nag o erthyglau a llyfrau, does dim amheuaeth bod ymchwil a darllen ymlaen llaw yn hollbwysig. Fel arfer, bydd ymweliadau astudio yn dechrau gyda rhyw fath o drosolwg gan arbenigwr systemau, ond does dim rhaid i chi fod mewn gwlad benodol i ymchwilio i bethau fel trefniadaeth ysgolion a’r cwricwlwm sy’n golygu y gallwch chi dreulio’ch amser yn gwneud pethau eraill pan fyddwch chi yno. Mae gofalu eich bod chi wedi gwneud yr ymchwil yn golygu hefyd y gallwch chi fynd ati’n syth i ddilyn y pynciau y mae gennych chi ddiddordeb ynddyn nhw.

Mae hwn yn arwain at bwysigrwydd ffocws clir. Byddwch chi’n dysgu cymaint ar ymweliadau fel y rhain, ond rydych chi angen syniad clir o’r hyn rydych chi’n edrych amdano. Wedi dweud hynny, rydych chi’n siŵr o ddod ar draws pethau annisgwyl. Pan oeddwn i yn Boston, rwy’n cofio edrych ar y cwricwlwm ysgol ac addysgu a dysgu. Rywsut ar y ffordd, sylwais eu bod nhw wedi rhoi’r gorau i ddefnyddio’r term ‘lockdown’ ac wedi symud i’r term llai emosiynol ‘safe mode’ i ddisgrifio’r weithdrefn argyfwng arbennig honno, a dechreuon ni ddefnyddio’r term hwnnw yn yr ysgol ar ôl i mi ddychwelyd.

 

Mae cofnodi’ch canfyddiadau yn bwysig, yn enwedig gan y bydd disgwyl i chi roi adborth, a bod yn awyddus iawn i wneud hynny, naill ai ar ffurf adroddiad neu gyflwyniad. Mae ysgrifennu dyddiadur dysgu bob dydd, cadw cofnod o bwyntiau bwled a mynd dros eich nodiadau gydag amlygwr bob nos yn ddefnyddiol iawn. Mae’n ddefnyddiol hefyd i dynnu cymaint o luniau â phosibl (ar ôl cael caniatâd i wneud hynny yn gyntaf, wrth gwrs) o bethau sydd o ddiddordeb i chi, fel arddangosiadau neu ystafelloedd dosbarth, a phobl rydych chi’n cyfarfod â nhw, boed hynny ar ffurf llun grŵp ffurfiol neu hunlun neu ddau! Mae’n syniad da i gadw’r rhain i gyd (nodiadau a lluniau) mewn ardal a rennir fel y gall y tîm i gyd gael mynediad at yr holl adnoddau ac yn achos dogfennau, eu golygu nhw hefyd. Mae’n arfer da hefyd i’w rhannu nhw gyda’r trefnwyr a fydd â diddordeb mawr yn eich canfyddiadau ac a fydd yn gallu cywiro unrhyw wybodaeth anghywir yn eich canfyddiadau. Mae lluniau heddiw yn cofnodi’r amser a’r lleoliad, felly maen nhw yn gymorth da i’r cof yn nes ymlaen hefyd.

Os ydych chi’n defnyddio cyfryngau cymdeithasol, mae hyn yn ffordd dda o rannu’ch taith lythrennol a throsiadol. Ar ddwy daith, fe greais i hashnodau arbennig. Yn ogystal â bod o ddiddordeb i eraill, mae’n ffordd dda o gofnodi pethau ar eich cyfer chi ac eraill yn eich grŵp. Yn ogystal, os yw’r bobl neu’r llefydd rydych chi’n ymweld â nhw ar Twitter neu Instagram, gallwch chi eu tagio nhw mewn negeseuon a mynegi eich diolch.

 

Mae cynllunio ymlaen llaw yn hollbwysig. Roedd fy ymweliad diweddar gyda AGAA o Ontario dan nawdd y Cyngor Prydeinig, ac fe drefnais i ein hymweliad â’r Alban gyda EAS fy hun. Ym mhob achos, fodd bynnag, roedd yr ymweliadau’n canolbwyntio ar un sefydliad, gydag un unigolyn allweddol yn y wlad dan sylw. Mae hyn yn bwysig iawn gan fod gwybodaeth leol yn hanfodol. Yn yr Alban ac yn Ontario, Cyfadran Addysg Prifysgol oedd y sefydliad. Mae’n hollbwysig hefyd cael rhywun i ymdrin â’r logisteg. Mae hyn yn gallu bod yn eithaf cymhleth, yn enwedig os ydych chi’n ymweld â gwlad dramor a bod angen pwyso a mesur pethau’n ofalus. Yng Nghanada, roedden ni’n ffodus iawn bod gennym ni Maija o Gyngor Prydeing Cymru. Y dyddiau yma, mae pob math o apiau y gallwch chi eu defnyddio i’ch helpu chi i gadw trefn ar bethau, ac mae WhatsApp yn ffordd effeithiol iawn o roi’r newyddion diweddaraf i’r tîm o ddydd i ddydd.

Peidiwch â disgwyl ymweliad unochrog! Er y byddwch chi wedi teithio er mwyn dysgu gan drefnwyr y daith, byddan nhw hefyd yn awyddus i ddysgu mwy am sut mae pethau’n gweithio gyda chi, felly byddwch yn barod i siarad naill ai’n anffurfiol neu mewn lleoliad mwy ffurfiol. A gofalwch eich bod chi’n cael manylion cyswllt e-bost er mwyn parhau i gyfathrebu!

Yn olaf, mae angen i chi neilltuo amser ar gyfer lles y bobl yn eich grŵp. Os ydych chi’n mynd ymhell, efallai y bydd rhaid i chi ymdopi â blinder teithio, felly cofiwch ystyried hynny. Yn sicr, bydd angen cadw mewn cysylltiad â chydweithwyr gartref, gan y bydd eich swydd chi yno o hyd, heb sôn am deulu a ffrindiau. Mae cynnwys hanner diwrnod o ymlacio mewn wythnos i ffwrdd yn bwysig. Mae’n bwysig hefyd i neilltuo amser a lle i gofnodi canfyddiadau bob dydd; fel y soniais i byddwch chi’n barod i fynd pan fyddwch chi’n dychwelyd i’r ysgol.

Ar bob taith, mae’r derbyniad gwresog rydyn ni wedi’i gael gan yr addysgwyr wedi creu cryn argraff arna i. Mae’n fraint ac anrhydedd gallu cymryd rhan. Mae hyn yn golygu hefyd bod gennym ni rwymedigaeth foesol i rannu’r dysgu ag eraill. Thema gyffredin arall yw’r cyfeillgarwch sy’n datblygu rhwng y cydweithwyr. Mae amser i fyfyrio a thrafod ar drenau, ar fysiau a thros frecwast, ac mae hyn yn gallu bod yn hynod ysgogiadol a diddorol, ac mae’n debygol y byddwch chi’n datblygu syniadau y byddwch chi’n eu harchwilio gyda’ch gilydd ar ôl dychwelyd, hyd yn oed os oedden nhw’n gwbl amherthnasol i’ch ymweliad.

Byddwn yn annog unrhyw un sy’n cael cyfle, i fynd ar ymweliad astudio. Neu beth am ystyried trefnu ymweliad eich hun? Efallai y bydd cyllid grant ar gael, ac efallai y bydd ymweliadau ag ysgolion a sefydliadau eraill am ddim neu’n seiliedig ar drefniant dwy ffordd, felly gall gynnig dysgu proffesiynol gwerthfawr sydd o werth da ac o’r safon uchaf.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

John Kendall yw Pennaeth Ysgol Gyfun Gymunedol Rhisga ac yn gydymaith AGAA. Ymwelodd â Washington a Boston gyda dirprwyaeth EAS, arweiniodd daith i’r Alban gyda chymorth EAS ac, yn fwyaf diweddar (Tachwedd 2018), aeth i Toronto gydag aelodau cyswllt eraill AGAA.

Teg edrych tuag adref!

Dyma gyfnod cyffrous i addysg yng Nghymru gyda chymaint o ddatblygiadau newydd a chyfle i ail-ystyried ein blaenoriaethau. Mae’r cwricwlwm newydd, y safonau proffesiynol newydd, y datblygiadau a’r disgwyliadau newydd o ran Addysg Gychwynnol Athrawon a’r egwyddor o Ysgolion fel Sefydliadau sy’n Dysgu i gyd yn ddatblygiadau cyffrous a chytûn  ym myd addysg yng Nghymru. Mae hi hefyd yn braf ein bod ni fel ymarferwyr wedi ein cynnwys bob cam o’r daith yn y datblygu hwn ac wedi bod yn rhan greiddiol o gyd-greu’r dyfodol addysgol yng Nghymru.

Yn rhan ganolog o’r diwygio hwn hefyd mae’r Academi Genedlaethol ar gyfer Arweinyddiaeth Addysgol, gyda’i chenhadaeth o “Ysbrydoli arweinwyr: Cyfoethogi Bywydau” a’r nod o sicrhau eglurder a chydlyniad i arweinyddiaeth addysgol yng Nghymru.

Bu’n fraint i mi eleni i fod yn un o’r deuddeg cydymaith cyntaf ar gyfer y  AGAA. Un rhan bwysig o  waith y cymdeithion yw ymateb i gomisiwn gan Lywodraeth Cymru dan y teitl:

“Sut gall arweinwyr alluogi cyfleoedd dysgu proffesiynol o safon uchel sy’n gwella lles ac yn cyflawni canlyniadau gwell i bawb?”

Mae sawl agwedd i’r comisiwn hwn, ond un rhan ohono yw ymchwilio i systemau addysg rhyngwladol llwyddiannus gan gynnwys ymweliad ag un o’r gwledydd hynny.

Yn ddiweddar, fel rhan o’r comisiwn, bûm yn ddigon ffodus, gyda 4 phennaeth arall, i ymweld â’r Ffindir. Dyma brofiad gwerthfawr iawn mewn gwlad sydd wedi serennu o ran ei pherfformiad PISA, er bod peth pryder fod y perfformiad hwn yn dirywio, yn arbennig felly o ran y disgyblion ar frig yr ystod gallu o fewn eu system.

Mae peryg mewn gwirioni’n ormodol ar ymweliad tramor,  a chredu yn yr hen wireb – man gwyn, man draw. Ond rhaid cofio fod pob system addysgol yn ffrwyth ei chymdeithas, ei thraddodiadau a’i diwylliant ei hun, ac ni ellir trawsblannu agweddau unigol, annibynnol o system lwyddiannus estron heb ystyried y cyd-destun ehangach. Yn yr un modd, wrth adael ein cynefin am gyfnod byr, braf yw sylweddoli ein bod yn gweithio mewn galwedigaeth anrhydeddus a hynny mewn gwlad eangfrydig sy’n awyddus i ddatblygu a diwygio ymhellach er lles plant a phobl ifanc Cymru.  Braf hefyd yw sylweddoli nad yw’r atebion i gyd dramor, a bod sawl agwedd o fewn ein system ni yn gadarnhaol iawn, ac y dylem glochdar ychydig am hynny.

Felly wrth ymweld ag ysgolion a sefydliadau addysgol yn Helsinki ac yn Jyväskylä ni chefais yr atebion i gyd. Yn wir ychydig iawn o atebion parod a gafwyd, ond fe’n prociwyd, a chodwyd sawl cwestiwn allweddol i ni fel arweinwyr addysgol yng Nghymru i’w hystyried:

Sut mae modd adennill parch a balchder o fewn y proffesiwn addysgol yng Nghymru fel ein bod yn denu’r myfyrwyr mwyaf galluog o fewn ein system i ddeisyfu bod yn athrawon?  Cawsom sgwrs â phennaeth a dderbyniodd 250 o ymgeiswyr am swydd addysgu gyffredin!

O ddenu’r goreuon i’r proffesiwn sut y mae modd sicrhau eu bod yn cynnal eu cymhelliant a’u brwdfrydedd ac yn mwynhau gyrfa hir a llwyddiannus o fewn ein system addysg?

Sut mae modd i ni yng Nghymru sicrhau fod yr arian o fewn y system addysg yn cyrraedd ein hysgolion yn effeithiol fel nad yw penaethiaid yn wynebu her flynyddol o godi safonau gydag adnoddau ariannol sy’n edwino?

Sut mae modd i ni yng Nghymru sicrhau fod yr adnoddau o fewn y system yn cael eu defnyddio i wneud gwahaniaeth uniongyrchol i fywyd plant unigol? Mae canlyniadau PISA Ffindir yn awgrymu’n gryf eu bod wedi llwyddo i gau’r bwlch yn llwyddiannus rhwng y gwannaf a’r cryfaf o fewn eu hysgolion. Pan welsom y gwasanaethau cefnogol a oedd ar gael i ysgolion Ffindir mae’n bosib deall hynny. Gwelsom ysgolion canolig eu maint gyda seicolegydd addysg, nyrs ysgol a gweithiwr cymdeithasol yn eu gwasanaethu ymron yn llawn amser.

Sut mae modd i Gymru newid diwylliant addysg gan sicrhau fod cyfrifoldeb proffesiynol yn ein gyrru yn hytrach nag atebolrwydd? Roedd ymddiriedaeth ryfeddol o fewn y system addysgol yn Ffindir – gormod felly efallai – gyda’r arolygaeth wedi ei diddymu yn y 1990au. Roedd diffyg cystadleuaeth yn amlwg rhwng eu sefydliadau,  ac yn iach iawn nid oeddynt  yn gyfarwydd gyda’r sgwrs dragwyddol Brydeinig am “ysgolion llwyddiannus” ac “ysgolion sy’n methu”.

Fe bwysleisiais eisioes na welais yr atebion, ond eto mae rhyw wirionedd clir yn eu hegwyddor waith o gyfrifoldeb nid atebolrwydd. Mae gennym gyfle yng Nghymru heddiw i ail-edrych ar hyn.   Alla’i ond  teimlo ym mêr fy esgyrn y byddai’r system yng Nghymru yn gwella pe bai’r trefniadau atebolrwydd yn peidio craffu ar sefydliadau unigol, ond yn hytrach yn gweithio’n adeiladol a chydweithredol gyda dalgylchoedd neu ardaloedd ehangach. Byddai hyn yn lleihau’r pwysau affwysol o fewn y system gan greu ethos cydweithredol cryf a datblygu’r egwyddor allweddol o gyd-berchnogi ein system addysg.

Fel y dywedais nid yw’r atebion i’n pryderon yn Ffindir nag unrhyw system unigol arall – ond eto ni ellir anwybyddu ambell i neges gan system sy’n amlwg yn gryf ei deilliannau. Wrth ddeilliannau, wrth gwrs, nid wyf yn golygu mesur cyfyng o berfformiad arholiadol yn 16 oed.  Yr hyn a welais i ar y cyfan, ar ymweliad byr, oedd dysgwyr hapus, yn iach eu hagwedd a’u cyrff, yn barchus ac yn cyflawni yn eu haddysg. Rhywsut roedd llai o bwysau ar eu holl system – llai o bwysau ar yr athrawon a’r arweinwyr addysgol, a llai o bwysau ar y dysgwyr eu hunain. Yn 2018 mae hynny’n rhywbeth gwerth ei ystyried, ac fel beiciwr roedd y cannoedd o feiciau y tu allan i’r ysgol yn Jyväskylä yn dangos hefyd fod modd paratoi  dinasyddion y dyfodol ar gyfer ffordd fwy cynaliadwy o fyw. Yn yr un modd ni welais yr un wisg ysgol ffurfiol ond eto fe welais ddysgwyr parchus yn ymlacio wrth ddysgu. Nid fy mod yn awgrymu mai dileu’r wisg ysgol yw’r ateb ychwaith dim ond myfyrio ac ystyried blaenoriaethau.

Diolch Ffindir – ddim am roi’r atebion ar blât i ni – ond am atgoffa pennaeth o Gymru am fraint a chyfrifoldeb ei swydd, ei atgoffa hefyd pa mor ffodus ydym ni yng Nghymru, ond hefyd ei brocio i feddwl o’r newydd am atebion i rai o’n heriau ni! Kiitos Suomi.

Gwyn Tudur, Gydymaith yr Academi a pennaeth Ysgol Tryfan

Adolygiad yr Arglwydd Holmes

Roeddwn i’n falch iawn o gynrychioli Bwrdd Cyfarwyddwyr Academi Genedlaethol Arweinyddiaeth Addysgol (Academi Arweinyddiaeth) mewn sesiwn weithdy a gynhaliwyd fel rhan o adolygiad ‘Cynllun Gweithredu Anabledd’ Llywodraeth y DU. Cynhaliwyd y gweithdy yng Nghaerdydd fel rhan o’r broses casglu tystiolaeth, ac ystyriwyd y rhesymau pam mae’r gyfran o unigolion sy’n ymgeisio am apwyntiadau cyhoeddus sy’n datgan anabledd mor isel, a beth ellir ei wneud i wella’r broses ymgeisio i bobl anabl.

Gan fod fy nghyfnod fel aelod o’r bwrdd yn y camau cynnar, roeddwn i’n bryderus am gwrdd ag aelodau bwrdd eraill cyrff cyhoeddus i ddechrau. Fodd bynnag, trwy sgwrsio gydag aelodau bwrdd cwmnïau eraill sy’n debyg i’r Academi Arweinyddiaeth, cefais ddealltwriaeth well o rolau gwerthfawr ein sefydliadau ym mywyd cyhoeddus. Mae siarad â’r unigolion hyn wedi fy ngalluogi i roi cyd-destun ehangach i fy rôl innau ar fwrdd yr Academi Arweinyddiaeth.

Roedd y gweithdy, a arweiniwyd gan yr Arglwydd Holmes Richmond MBE, yn cynnwys penodeion cyhoeddus presennol a blaenorol (pobl anabl a phobl nad ydynt yn anabl), a phobl anabl sydd wedi gwneud ceisiadau aflwyddiannus i benodiadau cyhoeddus. Yr Arglwydd Holmes yw nofiwr Paralympaidd mwyaf llwyddiannus Prydain, ac yntau wedi ennill naw medal aur, pum medal arian ac un efydd yn ystod ei yrfa. Hefyd, roedd yn Gyfarwyddwr Integreiddio Paralympaidd, ac yn gyfrifol am drefnu Gemau Paralympaidd 2012 yn Llundain. Cafodd ei benodi i gynnal yr adolygiad ar ran Llywodraeth Cymru, er mwyn ceisio annog mwy o bobl anabl i wneud cais am benodiadau cyhoeddus.

Rhoddodd yr Arglwydd Holmes gyd-destun i’r adolygiad mewn llythyr a anfonwyd i gadeiryddion cyhoeddus ym mis Awst 2018:

“Mae gan Benodeion Cyhoeddus rôl unigryw a hanfodol wrth lywio gwasanaethau cyhoeddus a sicrhau eu bod yn cael eu cyflawni. Fodd bynnag, mae gan adrannau’r llywodraeth ddata anabledd am 65% yn unig o benodeion cyhoeddus, a 5% yn unig o’r rhai a ddarparodd ddata sy’n datgan bod ganddyn nhw anabledd.

 Hoffwn ddeall beth sy’n atal pobl anabl rhag cyflwyno eu hunain ar gyfer y rolau pwysig a dylanwadol hyn, a pham gaiff cyn lleied ohonynt eu penodi. Rhaid i ni wynebu’r realiti: er bod ein talent ym mhob man, nid yw’r cyfleoedd ar gael.”

Yn ystod y gweithdy, gofynnodd yr Arglwydd Holmes bedwar cwestiwn allweddol, a ysgogodd drafodaeth ddiddorol o fewn y grŵp. Daeth nifer o bwyntiau i’r amlwg yn ystod y drafodaeth sy’n arbennig o berthnasol i’r Academi Arweinyddiaeth os bydd angen recriwtio aelodau newydd i’r bwrdd yn y dyfodol:

  • Nid yw’r cyhoedd yn sylwi ar gyfleoedd i gyfrannu at fywyd cyhoeddus trwy ymgymryd â phenodiad cyhoeddus yn aml, ac nid yw’r cyfleoedd i gymryd rhan yn cael eu cydnabod yn eang. Mynegwyd barn gref nad yr ymgeisydd ‘gorau’ yw’r ymgeisydd iawn bob amser, ac y dylid cynyddu’r cyfleoedd i bobl o grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol, gan gynnwys anableddau.
  • Nid yw’r broses ymgeisio bresennol yn annog ceisiadau gan ymgeiswyr anabl. Cafodd problemau fel gwefannau yn cau’n awtomatig cyn cwblhau ceisiadau a natur ffurfiol a brawychus penodiad cyhoeddus eu hamlygu fel rhwystrau posibl. Roedd rhai pobl yn ystyried bod y broses gyfweld anffurfiol yn rhwystr diangen, o ganlyniad i leoliadau amhriodol ac amseroedd teithio ac aros hir.
  • Mewn sawl achos, yr unig gyfle i ddatgan anabledd yw yng ngham cyntaf y broses ymgeisio. Nid oes data’n cael ei gasglu yng nghamau dilynol y broses.

Roedd hi’n amlwg o’r trafodaethau yn ein gweithdy bod gan sawl aelod sy’n gwasanaethu ar fwrdd anabledd heb ei ddatgan, sy’n gwyro’r data sy’n llywio polisïau a phenderfyniadau ar hyn o bryd.

Roeddwn i’n ffodus i siarad â’r Arglwydd Holmes yn ystod y sesiwn, a chefais fy nharo gan ei ddidwylledd a’i ymroddiad i sicrhau bod pobl anabl yn cael eu hannog i ymgeisio am benodiadau cyhoeddus. Mae gwaith allgymorth gan gyrff cyhoeddus yn hanfodol i’r cyhoedd ddeall eu gwaith ac i annog rhagor o amrywiaeth mewn ceisiadau am aelodaeth bwrdd. Rwy’n hyderus, dan arweiniad yr Arglwydd Holmes, y gall yr adolygiad hwn wneud gwahaniaeth nid yn unig i bobl anabl, ond dyfodol byrddau cyhoeddus ledled y wlad hefyd.

(Mae Rosemary Jones OBE yn Is-Gadeirydd Bwrdd Cyfarwyddwyr yr Academi Arweinyddiaeth)

Diweddariad

Mae’r AGAA yn croesawu’r pwyslais a roddir ar ddatblygu cynhwysedd arweinyddiaeth addysgol yn y cytundeb rhwng y Prif Weinidog newydd ac Ysgrifennydd y Cabinet ar gyfer Addysg ac yn arbennig felly rôl greiddiol yr AGAA yn y gwaith pwysig a chyffrous hwn.