Newyddion

Blog – Ychydig bach amdanaf i

Fy enw i yw Jeremy Griffiths ac rwyf wedi bod yn bennaeth er 1996 mewn tair ysgol gynradd wahanol yng Ngogledd Ddwyrain Cymru. Rwyf hefyd wedi gweithio fel ymgynghorydd i’r awdurdod lleol, a bu gennyf ddiddordeb erioed mewn arddulliau a thechnegau arwain a rheoli. Astudiais ar gyfer gradd Meistr mewn gweinyddu busnes a deuthum yn rheolwr siartredig gyda’r Sefydliad Rheolaeth Siartredig, yr wyf yn Gydymaith ynddo erbyn hyn.

Yn 2017, cefais y fraint a’r anrhydedd i gael fy newis yn Gydymaith yr Academi Genedlaethol ar gyfer Arweinyddiaeth Addysgol. Dewiswyd y deuddeg Cydymaith ledled Cymru o amrywiaeth o gefndiroedd addysgol a rhanbarthau gwahanol i gynrychioli penaethiaid wrth eu gwaith yng Nghymru. Mae’r daith hyd yma wedi bod yn hynod ddiddorol, yn heriol, ond yn un gyffrous yn anad dim.

Y gorchwyl cyntaf oedd dod i ddeall beth oedd diben yr Academi, gan gynnwys ei gweledigaeth a’i gwerthoedd, ac wrth gwrs, y meini prawf i ni fel Cymdeithion. Ochr yn ochr â’r gwaith hwn, roeddem ni fel grŵp yn dod i adnabod ein gilydd, ein cryfderau a’n gwendidau, ac yn dysgu cydweithio fel tîm unedig. A bod yn onest, cymerodd y gwaith hwn gryn amser, ond roedd yn sicr yn werth gwneud yr ymdrech er mwyn sicrhau dealltwriaeth gyson o ddiben i ni gyd. Lluniwyd y weledigaeth hon ar y cyd gan lawer o bobl, ond yn fy marn i, yr ysgogydd go iawn fu Kirsty Williams, AC Gweinidog Addysg. Fel erioed, mae wedi dangos angerdd gwirioneddol i’n galluogi ni ddod yn arweinwyr system, er mwyn gwella safon arweinyddiaeth addysg ar draws y system yng Nghymru.

Un rhan o’r agenda diwygio yng Nghymru yw’r Academi Genedlaethol. Ni fu gymaint o gyfleoedd erioed i wneud newidiadau i’n system addysg, i’r genhedlaeth hon o’r proffesiwn addysgu. Mae’r agenda diwygio yn cael ei arwain go iawn gan sylfaen dystiolaeth ymchwil a’i llunio gan grwpiau talentog o ymarferwyr ac ymgynghorwyr arbenigol. Mae hyn yn mynd â Chymru i gyfeiriad cwbl wahanol i Loegr, ac mae academyddion o bob cwr o’r byd yn edrych i weld sut mae Cymru’n datblygu. Fel y Cymdeithion cyntaf felly, gan weithio gyda thîm dylunio, mae’n rhaid i ni sicrhau bod rhaglen anhygoel o ddatblygu arweinyddiaeth ar gael ac yn barod ar gyfer carfanau o arweinwyr addysgol yn y dyfodol.

Yn bersonol, rwyf wedi cynyddu fy ngwybodaeth a’m dealltwriaeth o’r ymchwil a’r gwaith darllen a wneuthum. Yr hyn sy’n bwysig yw ein bod yn dod o hyd i beth sydd orau i’n cyd-destun ni yng Nghymru. Hyd yn hyn, mae hyn wedi golygu edrych ar rai o’r systemau gorau ar hyd a lled y byd, o ran deilliannau disgyblion, boddhad proffesiynol a datblygu arweinyddiaeth yn llwyddiannus. Mae codi statws y proffesiwn ynghyd â lles pawb sy’n gweithio ynddo yn flaenoriaeth allweddol. Bydd gweithlu llawn cymhelliant sydd wedi’i ddatblygu’n broffesiynol yn derbyn unrhyw heriau yn y dyfodol, gan chwilio am ffyrdd i wella’n barhaus.

Ein Cenhadaeth Genedlaethol yw strategaeth uchelgeisiol i addysg yng Nghymru, a chredaf na fu adeg fwy cyffrous erioed i fod ym maes addysg yn y wlad hon. Bydd diwygiadau i’r cwricwlwm ac adolygiadau ar arolygu, hyfforddiant cychwynnol i athrawon a chyflog ac amodau athrawon yn mynnu arweinyddiaeth ragorol i’w gweithredu’n llwyddiannus. Mae rôl sylweddol gan yr Academi Genedlaethol i’w chwarae ar y cyd ag asiantaethau eraill. Rwy’n ddiolchgar o fod wedi cael y cyfle i’n llais cyfunol yn yr Academi gael ei glywed yn y drafodaeth Genedlaethol hon a chael cyfrannu at effeithiolrwydd y system addysg yng Nghymru. Dilynwch ein gwefan – www.nael.cymru i gael gwybod am y datblygiadau diweddaraf ac ymuno â’r drafodaeth.

 

Jeremy Griffiths yw Pennaeth Ysgol Gwynedd  ac yn gydymaith AGAA.

Blog – Dysgu o dramor

Experience is a master teacher, even when its not our own.― Gina Greenlee

Rwyf wedi bod yn ddigon ffodus i gymryd rhan mewn tri ymweliad astudio wythnos o hyd yn ystod fy ngyrfa. Rwy’n sylweddoli bod hyn dri ymweliad yn fwy na llawer o bobl ond dros yrfa o 30 mlynedd, dydy e ddim cymaint â hynny, ac efallai bod angen gofyn pam nad yw’r cyfleoedd hyn ar gael i fwy o athrawon.

Mae fy nheithiau wedi mynd â fi i UDA, i’r Alban ac yn fwyaf diweddar i Ganada fel aelod cyswllt o’r Academi Genedlaethol ar gyfer Arweinyddiaeth Addysgol.(AGAA) Mae pob ymweliad wedi bod yn brofiad dysgu gwych ac yn fwy defnyddiol na’r disgwyl ac wedi gwella fy nealltwriaeth ymhell y tu hwnt i’r hyn rwyf i wedi’i gael o unrhyw ddarllen rwyf wedi’i wneud ar systemau rhyngwladol.

Bydd y blog hwn yn myfyrio ar fy syniadau ynghylch sut y gall unrhyw un sy’n ddigon ffodus i fod yn rhan o ymweliadau o’r fath fanteisio’n llawn arnyn nhw a byddaf yn gwneud ambell sylw ar fy mhrofiadau.

Gadewch i ni ddechrau gyda darllen. Er fy mod i newydd ddweud fy mod i wedi dysgu llawer mwy o fod ar ymweliad nag o erthyglau a llyfrau, does dim amheuaeth bod ymchwil a darllen ymlaen llaw yn hollbwysig. Fel arfer, bydd ymweliadau astudio yn dechrau gyda rhyw fath o drosolwg gan arbenigwr systemau, ond does dim rhaid i chi fod mewn gwlad benodol i ymchwilio i bethau fel trefniadaeth ysgolion a’r cwricwlwm sy’n golygu y gallwch chi dreulio’ch amser yn gwneud pethau eraill pan fyddwch chi yno. Mae gofalu eich bod chi wedi gwneud yr ymchwil yn golygu hefyd y gallwch chi fynd ati’n syth i ddilyn y pynciau y mae gennych chi ddiddordeb ynddyn nhw.

Mae hwn yn arwain at bwysigrwydd ffocws clir. Byddwch chi’n dysgu cymaint ar ymweliadau fel y rhain, ond rydych chi angen syniad clir o’r hyn rydych chi’n edrych amdano. Wedi dweud hynny, rydych chi’n siŵr o ddod ar draws pethau annisgwyl. Pan oeddwn i yn Boston, rwy’n cofio edrych ar y cwricwlwm ysgol ac addysgu a dysgu. Rywsut ar y ffordd, sylwais eu bod nhw wedi rhoi’r gorau i ddefnyddio’r term ‘lockdown’ ac wedi symud i’r term llai emosiynol ‘safe mode’ i ddisgrifio’r weithdrefn argyfwng arbennig honno, a dechreuon ni ddefnyddio’r term hwnnw yn yr ysgol ar ôl i mi ddychwelyd.

 

Mae cofnodi’ch canfyddiadau yn bwysig, yn enwedig gan y bydd disgwyl i chi roi adborth, a bod yn awyddus iawn i wneud hynny, naill ai ar ffurf adroddiad neu gyflwyniad. Mae ysgrifennu dyddiadur dysgu bob dydd, cadw cofnod o bwyntiau bwled a mynd dros eich nodiadau gydag amlygwr bob nos yn ddefnyddiol iawn. Mae’n ddefnyddiol hefyd i dynnu cymaint o luniau â phosibl (ar ôl cael caniatâd i wneud hynny yn gyntaf, wrth gwrs) o bethau sydd o ddiddordeb i chi, fel arddangosiadau neu ystafelloedd dosbarth, a phobl rydych chi’n cyfarfod â nhw, boed hynny ar ffurf llun grŵp ffurfiol neu hunlun neu ddau! Mae’n syniad da i gadw’r rhain i gyd (nodiadau a lluniau) mewn ardal a rennir fel y gall y tîm i gyd gael mynediad at yr holl adnoddau ac yn achos dogfennau, eu golygu nhw hefyd. Mae’n arfer da hefyd i’w rhannu nhw gyda’r trefnwyr a fydd â diddordeb mawr yn eich canfyddiadau ac a fydd yn gallu cywiro unrhyw wybodaeth anghywir yn eich canfyddiadau. Mae lluniau heddiw yn cofnodi’r amser a’r lleoliad, felly maen nhw yn gymorth da i’r cof yn nes ymlaen hefyd.

Os ydych chi’n defnyddio cyfryngau cymdeithasol, mae hyn yn ffordd dda o rannu’ch taith lythrennol a throsiadol. Ar ddwy daith, fe greais i hashnodau arbennig. Yn ogystal â bod o ddiddordeb i eraill, mae’n ffordd dda o gofnodi pethau ar eich cyfer chi ac eraill yn eich grŵp. Yn ogystal, os yw’r bobl neu’r llefydd rydych chi’n ymweld â nhw ar Twitter neu Instagram, gallwch chi eu tagio nhw mewn negeseuon a mynegi eich diolch.

 

Mae cynllunio ymlaen llaw yn hollbwysig. Roedd fy ymweliad diweddar gyda AGAA o Ontario dan nawdd y Cyngor Prydeinig, ac fe drefnais i ein hymweliad â’r Alban gyda EAS fy hun. Ym mhob achos, fodd bynnag, roedd yr ymweliadau’n canolbwyntio ar un sefydliad, gydag un unigolyn allweddol yn y wlad dan sylw. Mae hyn yn bwysig iawn gan fod gwybodaeth leol yn hanfodol. Yn yr Alban ac yn Ontario, Cyfadran Addysg Prifysgol oedd y sefydliad. Mae’n hollbwysig hefyd cael rhywun i ymdrin â’r logisteg. Mae hyn yn gallu bod yn eithaf cymhleth, yn enwedig os ydych chi’n ymweld â gwlad dramor a bod angen pwyso a mesur pethau’n ofalus. Yng Nghanada, roedden ni’n ffodus iawn bod gennym ni Maija o Gyngor Prydeing Cymru. Y dyddiau yma, mae pob math o apiau y gallwch chi eu defnyddio i’ch helpu chi i gadw trefn ar bethau, ac mae WhatsApp yn ffordd effeithiol iawn o roi’r newyddion diweddaraf i’r tîm o ddydd i ddydd.

Peidiwch â disgwyl ymweliad unochrog! Er y byddwch chi wedi teithio er mwyn dysgu gan drefnwyr y daith, byddan nhw hefyd yn awyddus i ddysgu mwy am sut mae pethau’n gweithio gyda chi, felly byddwch yn barod i siarad naill ai’n anffurfiol neu mewn lleoliad mwy ffurfiol. A gofalwch eich bod chi’n cael manylion cyswllt e-bost er mwyn parhau i gyfathrebu!

Yn olaf, mae angen i chi neilltuo amser ar gyfer lles y bobl yn eich grŵp. Os ydych chi’n mynd ymhell, efallai y bydd rhaid i chi ymdopi â blinder teithio, felly cofiwch ystyried hynny. Yn sicr, bydd angen cadw mewn cysylltiad â chydweithwyr gartref, gan y bydd eich swydd chi yno o hyd, heb sôn am deulu a ffrindiau. Mae cynnwys hanner diwrnod o ymlacio mewn wythnos i ffwrdd yn bwysig. Mae’n bwysig hefyd i neilltuo amser a lle i gofnodi canfyddiadau bob dydd; fel y soniais i byddwch chi’n barod i fynd pan fyddwch chi’n dychwelyd i’r ysgol.

Ar bob taith, mae’r derbyniad gwresog rydyn ni wedi’i gael gan yr addysgwyr wedi creu cryn argraff arna i. Mae’n fraint ac anrhydedd gallu cymryd rhan. Mae hyn yn golygu hefyd bod gennym ni rwymedigaeth foesol i rannu’r dysgu ag eraill. Thema gyffredin arall yw’r cyfeillgarwch sy’n datblygu rhwng y cydweithwyr. Mae amser i fyfyrio a thrafod ar drenau, ar fysiau a thros frecwast, ac mae hyn yn gallu bod yn hynod ysgogiadol a diddorol, ac mae’n debygol y byddwch chi’n datblygu syniadau y byddwch chi’n eu harchwilio gyda’ch gilydd ar ôl dychwelyd, hyd yn oed os oedden nhw’n gwbl amherthnasol i’ch ymweliad.

Byddwn yn annog unrhyw un sy’n cael cyfle, i fynd ar ymweliad astudio. Neu beth am ystyried trefnu ymweliad eich hun? Efallai y bydd cyllid grant ar gael, ac efallai y bydd ymweliadau ag ysgolion a sefydliadau eraill am ddim neu’n seiliedig ar drefniant dwy ffordd, felly gall gynnig dysgu proffesiynol gwerthfawr sydd o werth da ac o’r safon uchaf.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

John Kendall yw Pennaeth Ysgol Gyfun Gymunedol Rhisga ac yn gydymaith AGAA. Ymwelodd â Washington a Boston gyda dirprwyaeth EAS, arweiniodd daith i’r Alban gyda chymorth EAS ac, yn fwyaf diweddar (Tachwedd 2018), aeth i Toronto gydag aelodau cyswllt eraill AGAA.

Blog – Teg edrych tuag adref!

Dyma gyfnod cyffrous i addysg yng Nghymru gyda chymaint o ddatblygiadau newydd a chyfle i ail-ystyried ein blaenoriaethau. Mae’r cwricwlwm newydd, y safonau proffesiynol newydd, y datblygiadau a’r disgwyliadau newydd o ran Addysg Gychwynnol Athrawon a’r egwyddor o Ysgolion fel Sefydliadau sy’n Dysgu i gyd yn ddatblygiadau cyffrous a chytûn  ym myd addysg yng Nghymru. Mae hi hefyd yn braf ein bod ni fel ymarferwyr wedi ein cynnwys bob cam o’r daith yn y datblygu hwn ac wedi bod yn rhan greiddiol o gyd-greu’r dyfodol addysgol yng Nghymru.

Yn rhan ganolog o’r diwygio hwn hefyd mae’r Academi Genedlaethol ar gyfer Arweinyddiaeth Addysgol, gyda’i chenhadaeth o “Ysbrydoli arweinwyr: Cyfoethogi Bywydau” a’r nod o sicrhau eglurder a chydlyniad i arweinyddiaeth addysgol yng Nghymru.

Bu’n fraint i mi eleni i fod yn un o’r deuddeg cydymaith cyntaf ar gyfer y  AGAA. Un rhan bwysig o  waith y cymdeithion yw ymateb i gomisiwn gan Lywodraeth Cymru dan y teitl:

“Sut gall arweinwyr alluogi cyfleoedd dysgu proffesiynol o safon uchel sy’n gwella lles ac yn cyflawni canlyniadau gwell i bawb?”

Mae sawl agwedd i’r comisiwn hwn, ond un rhan ohono yw ymchwilio i systemau addysg rhyngwladol llwyddiannus gan gynnwys ymweliad ag un o’r gwledydd hynny.

Yn ddiweddar, fel rhan o’r comisiwn, bûm yn ddigon ffodus, gyda 4 phennaeth arall, i ymweld â’r Ffindir. Dyma brofiad gwerthfawr iawn mewn gwlad sydd wedi serennu o ran ei pherfformiad PISA, er bod peth pryder fod y perfformiad hwn yn dirywio, yn arbennig felly o ran y disgyblion ar frig yr ystod gallu o fewn eu system.

Mae peryg mewn gwirioni’n ormodol ar ymweliad tramor,  a chredu yn yr hen wireb – man gwyn, man draw. Ond rhaid cofio fod pob system addysgol yn ffrwyth ei chymdeithas, ei thraddodiadau a’i diwylliant ei hun, ac ni ellir trawsblannu agweddau unigol, annibynnol o system lwyddiannus estron heb ystyried y cyd-destun ehangach. Yn yr un modd, wrth adael ein cynefin am gyfnod byr, braf yw sylweddoli ein bod yn gweithio mewn galwedigaeth anrhydeddus a hynny mewn gwlad eangfrydig sy’n awyddus i ddatblygu a diwygio ymhellach er lles plant a phobl ifanc Cymru.  Braf hefyd yw sylweddoli nad yw’r atebion i gyd dramor, a bod sawl agwedd o fewn ein system ni yn gadarnhaol iawn, ac y dylem glochdar ychydig am hynny.

Felly wrth ymweld ag ysgolion a sefydliadau addysgol yn Helsinki ac yn Jyväskylä ni chefais yr atebion i gyd. Yn wir ychydig iawn o atebion parod a gafwyd, ond fe’n prociwyd, a chodwyd sawl cwestiwn allweddol i ni fel arweinwyr addysgol yng Nghymru i’w hystyried:

Sut mae modd adennill parch a balchder o fewn y proffesiwn addysgol yng Nghymru fel ein bod yn denu’r myfyrwyr mwyaf galluog o fewn ein system i ddeisyfu bod yn athrawon?  Cawsom sgwrs â phennaeth a dderbyniodd 250 o ymgeiswyr am swydd addysgu gyffredin!

O ddenu’r goreuon i’r proffesiwn sut y mae modd sicrhau eu bod yn cynnal eu cymhelliant a’u brwdfrydedd ac yn mwynhau gyrfa hir a llwyddiannus o fewn ein system addysg?

Sut mae modd i ni yng Nghymru sicrhau fod yr arian o fewn y system addysg yn cyrraedd ein hysgolion yn effeithiol fel nad yw penaethiaid yn wynebu her flynyddol o godi safonau gydag adnoddau ariannol sy’n edwino?

Sut mae modd i ni yng Nghymru sicrhau fod yr adnoddau o fewn y system yn cael eu defnyddio i wneud gwahaniaeth uniongyrchol i fywyd plant unigol? Mae canlyniadau PISA Ffindir yn awgrymu’n gryf eu bod wedi llwyddo i gau’r bwlch yn llwyddiannus rhwng y gwannaf a’r cryfaf o fewn eu hysgolion. Pan welsom y gwasanaethau cefnogol a oedd ar gael i ysgolion Ffindir mae’n bosib deall hynny. Gwelsom ysgolion canolig eu maint gyda seicolegydd addysg, nyrs ysgol a gweithiwr cymdeithasol yn eu gwasanaethu ymron yn llawn amser.

Sut mae modd i Gymru newid diwylliant addysg gan sicrhau fod cyfrifoldeb proffesiynol yn ein gyrru yn hytrach nag atebolrwydd? Roedd ymddiriedaeth ryfeddol o fewn y system addysgol yn Ffindir – gormod felly efallai – gyda’r arolygaeth wedi ei diddymu yn y 1990au. Roedd diffyg cystadleuaeth yn amlwg rhwng eu sefydliadau,  ac yn iach iawn nid oeddynt  yn gyfarwydd gyda’r sgwrs dragwyddol Brydeinig am “ysgolion llwyddiannus” ac “ysgolion sy’n methu”.

Fe bwysleisiais eisioes na welais yr atebion, ond eto mae rhyw wirionedd clir yn eu hegwyddor waith o gyfrifoldeb nid atebolrwydd. Mae gennym gyfle yng Nghymru heddiw i ail-edrych ar hyn.   Alla’i ond  teimlo ym mêr fy esgyrn y byddai’r system yng Nghymru yn gwella pe bai’r trefniadau atebolrwydd yn peidio craffu ar sefydliadau unigol, ond yn hytrach yn gweithio’n adeiladol a chydweithredol gyda dalgylchoedd neu ardaloedd ehangach. Byddai hyn yn lleihau’r pwysau affwysol o fewn y system gan greu ethos cydweithredol cryf a datblygu’r egwyddor allweddol o gyd-berchnogi ein system addysg.

Fel y dywedais nid yw’r atebion i’n pryderon yn Ffindir nag unrhyw system unigol arall – ond eto ni ellir anwybyddu ambell i neges gan system sy’n amlwg yn gryf ei deilliannau. Wrth ddeilliannau, wrth gwrs, nid wyf yn golygu mesur cyfyng o berfformiad arholiadol yn 16 oed.  Yr hyn a welais i ar y cyfan, ar ymweliad byr, oedd dysgwyr hapus, yn iach eu hagwedd a’u cyrff, yn barchus ac yn cyflawni yn eu haddysg. Rhywsut roedd llai o bwysau ar eu holl system – llai o bwysau ar yr athrawon a’r arweinwyr addysgol, a llai o bwysau ar y dysgwyr eu hunain. Yn 2018 mae hynny’n rhywbeth gwerth ei ystyried, ac fel beiciwr roedd y cannoedd o feiciau y tu allan i’r ysgol yn Jyväskylä yn dangos hefyd fod modd paratoi  dinasyddion y dyfodol ar gyfer ffordd fwy cynaliadwy o fyw. Yn yr un modd ni welais yr un wisg ysgol ffurfiol ond eto fe welais ddysgwyr parchus yn ymlacio wrth ddysgu. Nid fy mod yn awgrymu mai dileu’r wisg ysgol yw’r ateb ychwaith dim ond myfyrio ac ystyried blaenoriaethau.

Diolch Ffindir – ddim am roi’r atebion ar blât i ni – ond am atgoffa pennaeth o Gymru am fraint a chyfrifoldeb ei swydd, ei atgoffa hefyd pa mor ffodus ydym ni yng Nghymru, ond hefyd ei brocio i feddwl o’r newydd am atebion i rai o’n heriau ni! Kiitos Suomi.

Gwyn Tudur, Gydymaith yr Academi a pennaeth Ysgol Tryfan

Blog – Adolygiad yr Arglwydd Holmes

Roeddwn i’n falch iawn o gynrychioli Bwrdd Cyfarwyddwyr Academi Genedlaethol Arweinyddiaeth Addysgol mewn sesiwn weithdy a gynhaliwyd fel rhan o adolygiad ‘Cynllun Gweithredu Anabledd’ Llywodraeth y DU. Cynhaliwyd y gweithdy yng Nghaerdydd fel rhan o’r broses casglu tystiolaeth, ac ystyriwyd y rhesymau pam mae’r gyfran o unigolion sy’n ymgeisio am apwyntiadau cyhoeddus sy’n datgan anabledd mor isel, a beth ellir ei wneud i wella’r broses ymgeisio i bobl anabl.

Gan fod fy nghyfnod fel aelod o’r bwrdd yn y camau cynnar, roeddwn i’n bryderus am gwrdd ag aelodau bwrdd eraill cyrff cyhoeddus i ddechrau. Fodd bynnag, trwy sgwrsio gydag aelodau bwrdd cwmnïau eraill sy’n debyg i’r Academi, cefais ddealltwriaeth well o rolau gwerthfawr ein sefydliadau ym mywyd cyhoeddus. Mae siarad â’r unigolion hyn wedi fy ngalluogi i roi cyd-destun ehangach i fy rôl innau ar fwrdd yr Academi.

Roedd y gweithdy, a arweiniwyd gan yr Arglwydd Holmes Richmond MBE, yn cynnwys penodeion cyhoeddus presennol a blaenorol (pobl anabl a phobl nad ydynt yn anabl), a phobl anabl sydd wedi gwneud ceisiadau aflwyddiannus i benodiadau cyhoeddus. Yr Arglwydd Holmes yw nofiwr Paralympaidd mwyaf llwyddiannus Prydain, ac yntau wedi ennill naw medal aur, pum medal arian ac un efydd yn ystod ei yrfa. Hefyd, roedd yn Gyfarwyddwr Integreiddio Paralympaidd, ac yn gyfrifol am drefnu Gemau Paralympaidd 2012 yn Llundain. Cafodd ei benodi i gynnal yr adolygiad ar ran Llywodraeth Cymru, er mwyn ceisio annog mwy o bobl anabl i wneud cais am benodiadau cyhoeddus.

Rhoddodd yr Arglwydd Holmes gyd-destun i’r adolygiad mewn llythyr a anfonwyd i gadeiryddion cyhoeddus ym mis Awst 2018:

“Mae gan Benodeion Cyhoeddus rôl unigryw a hanfodol wrth lywio gwasanaethau cyhoeddus a sicrhau eu bod yn cael eu cyflawni. Fodd bynnag, mae gan adrannau’r llywodraeth ddata anabledd am 65% yn unig o benodeion cyhoeddus, a 5% yn unig o’r rhai a ddarparodd ddata sy’n datgan bod ganddyn nhw anabledd.

 Hoffwn ddeall beth sy’n atal pobl anabl rhag cyflwyno eu hunain ar gyfer y rolau pwysig a dylanwadol hyn, a pham gaiff cyn lleied ohonynt eu penodi. Rhaid i ni wynebu’r realiti: er bod ein talent ym mhob man, nid yw’r cyfleoedd ar gael.”

Yn ystod y gweithdy, gofynnodd yr Arglwydd Holmes bedwar cwestiwn allweddol, a ysgogodd drafodaeth ddiddorol o fewn y grŵp. Daeth nifer o bwyntiau i’r amlwg yn ystod y drafodaeth sy’n arbennig o berthnasol i’r Academi os bydd angen recriwtio aelodau newydd i’r bwrdd yn y dyfodol:

  • Nid yw’r cyhoedd yn sylwi ar gyfleoedd i gyfrannu at fywyd cyhoeddus trwy ymgymryd â phenodiad cyhoeddus yn aml, ac nid yw’r cyfleoedd i gymryd rhan yn cael eu cydnabod yn eang. Mynegwyd barn gref nad yr ymgeisydd ‘gorau’ yw’r ymgeisydd iawn bob amser, ac y dylid cynyddu’r cyfleoedd i bobl o grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol, gan gynnwys anableddau.
  • Nid yw’r broses ymgeisio bresennol yn annog ceisiadau gan ymgeiswyr anabl. Cafodd problemau fel gwefannau yn cau’n awtomatig cyn cwblhau ceisiadau a natur ffurfiol a brawychus penodiad cyhoeddus eu hamlygu fel rhwystrau posibl. Roedd rhai pobl yn ystyried bod y broses gyfweld anffurfiol yn rhwystr diangen, o ganlyniad i leoliadau amhriodol ac amseroedd teithio ac aros hir.
  • Mewn sawl achos, yr unig gyfle i ddatgan anabledd yw yng ngham cyntaf y broses ymgeisio. Nid oes data’n cael ei gasglu yng nghamau dilynol y broses.

Roedd hi’n amlwg o’r trafodaethau yn ein gweithdy bod gan sawl aelod sy’n gwasanaethu ar fwrdd anabledd heb ei ddatgan, sy’n gwyro’r data sy’n llywio polisïau a phenderfyniadau ar hyn o bryd.

Roeddwn i’n ffodus i siarad â’r Arglwydd Holmes yn ystod y sesiwn, a chefais fy nharo gan ei ddidwylledd a’i ymroddiad i sicrhau bod pobl anabl yn cael eu hannog i ymgeisio am benodiadau cyhoeddus. Mae gwaith allgymorth gan gyrff cyhoeddus yn hanfodol i’r cyhoedd ddeall eu gwaith ac i annog rhagor o amrywiaeth mewn ceisiadau am aelodaeth bwrdd. Rwy’n hyderus, dan arweiniad yr Arglwydd Holmes, y gall yr adolygiad hwn wneud gwahaniaeth nid yn unig i bobl anabl, ond dyfodol byrddau cyhoeddus ledled y wlad hefyd.

(Mae Rosemary Jones OBE yn Is-Gadeirydd Bwrdd Cyfarwyddwyr AGAA)

Diweddariad

Mae’r AGAA yn croesawu’r pwyslais a roddir ar ddatblygu cynhwysedd arweinyddiaeth addysgol yn y cytundeb rhwng y Prif Weinidog newydd ac Ysgrifennydd y Cabinet ar gyfer Addysg ac yn arbennig felly rôl greiddiol yr AGAA yn y gwaith pwysig a chyffrous hwn.

Blog – Y Arweinyddiaeth o Dysgu

Dysgu yw hanfod arweinyddiaeth – dysgu ein plant a’n pobl ifanc, wrth gwrs, ond hefyd dysgu proffesiynol ein staff ac yn bennaf, ni’n hunain.  Mae’r Academi Genedlaethol ar gyfer Arweinyddiaeth Addysgol (AGAA) yn rhoi dysgu wrth wraidd popeth yn ymwneud ag arweinyddiaeth.  Os na pharhawn i ddysgu fel arweinwyr, a pharhau i arwain dysgu pobl eraill, byddwn yn y pen draw yn colli ein rheswm dros ddod yn arweinwyr yn y lle cyntaf.  Arwain yw dysgu, a dysgu yw arwain.

Mae gymaint i deimlo’n gyffrous ac yn obeithiol yn ei gylch o ran addysg yng Nghymru.  Rydym ar ganol y set o ddiwygiadau addysgol mwyaf nodedig ers cenhedlaeth.  Mae gennym y set o ddisgwyliadau uchaf ar gyfer y Gymraeg ers cenedlaethau lawer.  O ganlyniad, mae’r weledigaeth ar gyfer cwricwlwm newydd i’n dysgwyr yn un hynod feiddgar ac mae angen edrych ar y tensiwn rhwng y weledigaeth honno ar gyfer yfory a realiti heddiw fel tensiwn cadarnhaol ac egni cadarnhaol.  Heb y tensiwn hwnnw rhwng gweledigaeth a realiti, ni fyddai angen newid, ac mae’n rhaid i arweinwyr ar bob lefel ddal eu gafael ar y weledigaeth honno er mwyn creu realiti newydd yn ein hysgolion.

Mae ar arweinwyr angen systemau y gallant ddibynnu arnynt.  Ni ddylai fod rhaid i ni ddisbyddu egni gwerthfawr ar ailddyfeisio’r systemau hynny bob tro y bydd her wahanol yn ein hwynebu.  Dylai pob cymuned ysgol ddeall beth a ddisgwylir gan holl aelodau’r gymuned honno, pwy bynnag ydynt.  Yn ei dro, mae hynny’n rhoi sefydlogrwydd a sicrwydd yn ogystal â thegwch, ac yn sicrhau bod cyd-ddealltwriaeth gennym i gyd o’r hyn a ddisgwylir gennym fel gweithwyr proffesiynol, a beth allwn ni ei ddisgwyl yn gyfnewid.

Ond mae’r weledigaeth ar gyfer y dyfodol yn gymaint mwy nag un o systemau’n unig.  Trwy ddefnyddio’r systemau a’r arferion hynny yn sbardun, gallwch wneud gymaint mwy.  Mae ein safonau proffesiynol newydd, wedi’u gwneud yng Nghymru, i Gymru, yn mynnu bod lle canolog i addysgeg, gan ategu hynny â dysgu proffesiynol, cydweithio a’r angen i arloesi.  Mae arloesi yn ein cadw ni’n fyw fel gweithwyr proffesiynol, mae’n ein cadw ni’n sionc.  Mae arloesi’n ein galluogi ni i roi cynnig ar rywbeth newydd gyda’r bwriad o werthuso ac asesu ei effaith ar ddysgwyr.  Nid yw arloesi yn rhywbeth y dylem redeg rhagddo ond yn hytrach yn rhywbeth y dylem ei goleddu.  Mae angen i’n plant ni i arloesi, i’n gweld ni’n arloesi, i weld bod mentro’n ofalus yn beth da, cyhyd â’n bod ni’n dysgu, ac mae angen iddynt weld y broses honno’n cael ei modelu a’i byw yn ein hysgolion.  Mae dysgu o arfer da yn beth ardderchog, ond mae dysgu o gamgymeriadau, dysgu o roi cynnig ar rywbeth nad yw’n gweithio fel y byddem yn ei ddisgwyl, yn fy marn i, yn fwy grymus fyth.

Ni ellir gwneud dim o hyn heb arweinyddiaeth.  Fel y dywed ein safonau proffesiynol newydd – mae arweinyddiaeth yn helpu i addysgeg dyfu.  Gwyddom i gyd mai’r unig ddewis amgen i gynnydd yw marweidd-dra, ac ni fydd addysgeg farwaidd yn cyflawni’r dysgu y mae ein plant ei angen ac yn ei haeddu.  Mae’n rhaid i ni gyflawni ein gweledigaeth ar gyfer system atebolrwydd newydd sy’n annog arloesi ac yn atal y marweidd-dra hwnnw.  Mae’n rhaid i ni barhau i ganolbwyntio ar anghenion ein holl ddysgwyr yn gyfartal ac nid ar yr ychydig rai hynny a allai fod yn ddefnyddiol ar gyfer croesi trothwy.  Fel arweinwyr, mae angen i ni weithredu fel eiriolwyr dros y rhai difreintiedig a dadrithiedig – nid gweledigaeth i rai yw ein gweledigaeth ni, mae’n weledigaeth i bawb.

Mae’r AGAA yn ei dyddiau cynnar, ac mae angen iddi wneud gwahaniaeth i ennill ei phlwyf.  Mae angen iddi fod yn sefydliad dysgu ac mae’n rhaid iddi fod yn arloesol ei hymagwedd.  Mae’r AGAA wedi ardystio ei rhaglen datblygu arweinyddiaeth gyntaf – y Rhaglen ar gyfer Penaethiaid Newydd a Phenaethiaid Dros Dro sydd wedi’i chynllunio a’i chyflwyno gan y pedwar consortia rhanbarthol mewn partneriaeth â’r 22 awdurdod lleol a dwy brifysgol.  Rwy’n llongyfarch eu partneriaeth ac yn edrych ymlaen at gyfarfod â phob un ohonoch sydd ar fin cychwyn ar y rhaglen hon ar ddechrau mis Tachwedd, a hyderaf y bydd eich profiadau yn eich cynorthwyo i ddod y Pennaeth yr ydych am fod.

Mae pawb ohonom yn arweinwyr, p’un a yw hynny mewn rôl arwain ffurfiol neu beidio.  Mae’r AGAA eisiau clywed gennych os oes gennych syniadau ynglŷn â datblygu arweinyddiaeth o unrhyw fath yng Nghymru – po fwyaf arloesol, gorau oll.  Dysgu yw hanfod arweinyddiaeth, ac mae dysgu yn ein gwneud ni’n arweinwyr gwell.

(Huw Foster Evans – Prif Weithredwr o AGAA)

Lansiad y Rhaglen ar gyfer Penaethiad Newydd a Phenaethiaid mewn Gofal

Yn ystod yr wythnos hon, gwelwyd lansiad y Rhaglen ar gyfer Penaethiad Newydd a Phenaethiaid mewn Gofal, rhaglen a ddatblygwyd ar y cyd rhwng y Consortia Rhanbarthol, Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant, Prifysgol Bangor a’r Awdurdodau Lleol.

Hon yw’r rhaglen gyntaf i fodloni meini prawf cymeradwyo yr Academi. Byddwn yn gweithio yn agos gyda’r bartneriaeth i sicrhau bod y ddarpariaeth yn parhau i gyrraedd safonau uchel yr Academi ac yn cwrdd ag anghenion arweinwyr addysgol yng Nghymru. Rydym yn hyderus y bydd y rhaglen newydd hon yn cynnig ysbrydoliaeth i genhedlaeth newydd o benaethiaid sydd yn chwarae rôl mor greiddiol yn arwain y dysgu ar gyfer ein plant a’n pobl ifanc.

Mae’r AGGA yn edrych ymlaen at weld amrediad cynyddol o ddarpariaeth wedi ei gymeradwyo fydd ar gael i arweinwyr ar bob lefel ar draws Cymru. Y cam nesaf ar y daith hon yw ein galwad gyfredol ar gyfer cymeradwyo sydd yn ymestyn i gynnwys darpariaeth ar gyfer Penaethiaid Profiadol.

Cymeradwyo – Yr Alwad Nesaf

Yn dilyn yr alwad wreiddiol ar gyfer cymeradwyo darpariaeth ar gyfer Penaethiaid Newydd a Thros Dro yn Haf 2018, mae’r AGAA wedi adolygu’r broses ac yn awr yn ymestyn yr alwad i gynnwys darpariaeth ar gyfer Penaethiaid Profiadol.  Mae hyn yn ychwanegol i’n galwad ar gyfer darpariaeth ar gyfer Penaethiaid Newydd a Thros Dro.

Bydd y cylch cymeradwyo hwn yn dod i ben ar 7fed Rhagfyr 2018 a bydd y canlyniadau yn cael eu rhannu â darparwyr erbyn 8fed Chwefror 2019.

Mae’r ffurflen gais, ynghyd â chanllaw cymeradwyo sydd yn cynnwys y meini prawf manwl,  ar gael ar here

Cysylltwch ag post@agaa.cymru am unrhyw ymholiadau pellach.

Grŵp Rhanddeiliaid

Mae’r AGAA yn edrych am aelodau ar gyfer ei Grŵp Rhanddeiliaid a fydd yno i roi gwybodaeth, a hefyd i gefnogi a herio’r Academi a’i gwaith. Y dyddiad cau ar gyfer derbyn ceisiadau yw 13 Medi.

Bydd y Grŵp Rhanddeiliaid yn:

  • Llais gwybodus a fydd yn cynrychioli’r system addysg i gynorthwyo’r Academi
  • Dylanwadu ar syniadau ar lefel rhanbarthol a chenedlaethol
  • Cefnogi ac yn herio gwaith yr Academi – gwella’r broses gadarnhau, awgrymu ymchwil a chomisiynau ac ati
  • Sicrhau bod arweinwyr o bob rhan o’r sector addysg yn teimlo bod yr Academi yn eu cynrychioli, a’u bod yn perthyn iddi
  • Sicrhau bod yr Academi yn gwrando’n astud ar randdeiliaid ac yn cydweithio â nhw

Am fwy o wybodaeth cliciwch yma

Blog – golwg gan gydymaith

John Kendall, Mai 2018

Mae hon wir yn adeg wych i fod yn gweithio ym maes addysg yng Nghymru. Mae’r dasg o greu cwricwlwm newydd yn dilyn adroddiad “Dyfodol Llwyddiannus” yr Athro Donaldson ym mis Chwefror 2015 yn gyffrous, ac yn fwy cyffrous fyth yn sgil y ffaith mai athrawon cyfredol eu hunain sy’n arwain y gwaith. Y rhain yw’r bobl sy’n gwybod orau beth sydd angen ei wneud, ac, o dan arweiniad pobl eraill yng Nghymru a thu hwnt, mae pethau’n dechrau ymffurfio. Ond mae angen i ni fod yn amyneddgar. Mae rhai ohonom yn ddigon hen i gofio ffolderi’r Cwricwlwm Cenedlaethol yn cyrraedd yr ysgolion ar ddiwedd yr 80au. Bryd hynny, cyflwynwyd y cwricwlwm i ni fel cynnyrch gorffenedig. Y tro hwn, rydym yn ei gyd-adeiladu. Daw hyn â llu o heriau, ond llu o gyfleoedd hefyd. Rwy’n sicr ein bod yn mynd i greu rhywbeth arbennig i’n bobl ifanc, rhywbeth a fydd yn fodel i rai eraill edrych arno. A rhywbeth sy’n iawn i Gymru.

Mae’n bwysig ar yr adeg hon o newid ein bod yn troi ein sylw at arweinyddiaeth hefyd. Roedd lansio’r Academi Genedlaethol Arweinyddiaeth Addysgol (NAEL) ar 16 Mai yn garreg filltir bwysig, ond nid diwrnod cyntaf y broses oedd hwn! Roedd gwaith aruthrol eisoes wedi’i wneud i roi cychwyn ar bethau. Rhoddwyd y cyfrifoldeb i Ann Keane i gasglu barnau a safbwyntiau gan athrawon ac arweinwyr ym maes addysg yng Nghymru, ac i edrych ar fodelau eraill. Sefydlwyd bwrdd cysgodol i gefnogi a chynghori. A thuag at ddiwedd y llynedd, gofynnwyd am geisiadau gan benaethiaid profiadol i lunio’r garfan gyntaf o arweinwyr i’w penodi‘n gymdeithion yr Academi. Mewn ysbryd o gyd-adeiladu, nid yn unig y mae’r cymdeithion yn ymgymryd â’r hyfforddiant, maent yn cynghori ar ddatblygu’r hyfforddiant hwnnw hefyd ac yn chwarae rhan flaenllaw i wneud yn siŵr bod yr Academi yn darparu’r cyfleoedd iawn i arweinwyr ysgol yng Nghymru, ac yn rhoi iddynt y sgiliau a’r profiadau angenrheidiol i arwain ein hysgolion ymhell i mewn i’r 21ain Ganrif.

Sut beth fydd hyn? Er bod llawer wedi’i wneud, mae’n ddyddiau cynnar o hyd. Mae’r cymdeithion eisoes wedi bod yn cydweithio â thîm cyflwyno, a bu’n brofiad gwirioneddol gadarnhaol ac adfywiol. Mae deuddeg ohonom i gyd, dau bennaeth cynradd ac un pennaeth uwchradd o bob un o’r pedwar consortiwm. Mae pawb yn cyfrannu profiad helaeth iawn. Er bod gennym wahanol gefndiroedd, sgiliau a gwybodaeth, mae’n amlwg ein bod yn rhannu gweledigaeth ar gyfer addysg yng Nghymru sydd wedi gwreiddio’n ddwfn mewn ysbryd o gydweithio, ac angerdd i wneud ein hysgolion y gorau y gallant fod. Rydym yn cydnabod ein bod mewn sefyllfa o fraint a chyfrifoldeb, gwyddwn nad yw’r atebion i gyd gennym, ond mae pob un ohonom yn awyddus i weithio gyda’n gilydd, i wneud yr ymchwil angenrheidiol, i wrando ar ein gilydd, ac ar bobl eraill hefyd.

Rydym yn ffodus ein bod yn gallu gweithio nid yn unig gyda’n gilydd, ond i gael y cyfle i ymgysylltu â nifer o bobl a chanddynt wybodaeth helaeth mewn meysydd addysg gwahanol. Mae’r rhain yn cynnwys Graham Donaldson, Mick Waters a Lucy Crehan, sef awdur “Cleverlands”, llyfr difyr iawn ar systemau addysgol llwyddiannus ledled y byd. Bydd pobl eraill yn cael eu cynnwys wrth i’r rhaglen ddatblygu.

Byddwn yn gweithio ar brosiectau mewn “Cymunedau Maes”, a byddwn yn rhannu’r gwaith hwn drwy flogiau ac adroddiadau. Mae hwn yn gyfle gwych i ddatblygu themâu sy’n bwysig i arweinwyr ysgol ar hyd a lled Cymru, ac yn gyfle i dreulio amser gwerthfawr yn myfyrio ar y themâu hyn a’u datblygu, a rhannu ein canfyddiadau.

Bydd cyfleoedd i ddysgu gan systemau addysgol eraill, nid efelychu’u hymarfer yn union, ond yn hytrach gweld sut gallwn ni addasu’r rhannau gorau i’n system ni yma yng Nghymru. Mae hyn yn rhan bwysig o’r ethos sydd eisoes wedi’i sefydlu yn ein gwaith o ddylunio’r cwricwlwm newydd. Yn ogystal â hyn, byddwn yn edrych ar arweinyddiaeth y tu allan i addysg, mewn busnes, mewn diwydiant, ac mewn chwaraeon. Rydym yn cydnabod bod angen edrych y tu hwnt i’n cylchoedd bodlon a’n profiadau ein hunain os ydym am dyfu fel arweinwyr a datblygu’r rhaglen orau ar gyfer y garfan nesaf o gymdeithion i ymgysylltu â nhw.

Byddwn hefyd yn rhan o dîm o arweinwyr systemau a fydd yn helpu hwyluso rhaglenni yn yr Academi yn y dyfodol. Mewn llawer o ffyrdd, dyma elfen fwyaf cyffrous ein rôl, wrth i ni geisio adeiladu arweinyddiaeth addysgol gynaliadwy yng Nghymru. Mae ein plant angen i’n hysgolion fod y gorau y gallant fod; a dim ond drwy gael yr athrawon gorau, a thrwy weithio gyda’r arweinwyr gorau, y cyflawnir hyn.

Fel eiriolwyr dros yr Academi, byddwn ni, fel cymdeithion, yn rhannu ein gwaith mor eang ag y bo modd drwy ein rhwydweithiau sefydledig yn ogystal â digwyddiadau penodol. Cadwch olwg am fwy o flogiau a siaradwch â ni ynglŷn â beth rydym wedi bod yn ei wneud, heriwch ni, a chefnogwch ni. Os oes gennych farn ynghylch sut dylai’r Academi ddatblygu, rhowch wybod i ni. Yn olaf, nid yw’r cyfle nesaf i wneud cais i fod yn gydymaith yn bell i ffwrdd. Da chi, ystyriwch ddod yn rhan o hyn!

(Mae John Kendall yn bennaeth Ysgol Gyfun Gymunedol Rhisga yng Nghaerffili, ac yn un o gymdeithion yr AGAA).