Dysgu yw hanfod arweinyddiaeth – dysgu ein plant a’n pobl ifanc, wrth gwrs, ond hefyd dysgu proffesiynol ein staff ac yn bennaf, ni’n hunain.  Mae’r Academi Genedlaethol ar gyfer Arweinyddiaeth Addysgol (AGAA) yn rhoi dysgu wrth wraidd popeth yn ymwneud ag arweinyddiaeth.  Os na pharhawn i ddysgu fel arweinwyr, a pharhau i arwain dysgu pobl eraill, byddwn yn y pen draw yn colli ein rheswm dros ddod yn arweinwyr yn y lle cyntaf.  Arwain yw dysgu, a dysgu yw arwain.

Mae gymaint i deimlo’n gyffrous ac yn obeithiol yn ei gylch o ran addysg yng Nghymru.  Rydym ar ganol y set o ddiwygiadau addysgol mwyaf nodedig ers cenhedlaeth.  Mae gennym y set o ddisgwyliadau uchaf ar gyfer y Gymraeg ers cenedlaethau lawer.  O ganlyniad, mae’r weledigaeth ar gyfer cwricwlwm newydd i’n dysgwyr yn un hynod feiddgar ac mae angen edrych ar y tensiwn rhwng y weledigaeth honno ar gyfer yfory a realiti heddiw fel tensiwn cadarnhaol ac egni cadarnhaol.  Heb y tensiwn hwnnw rhwng gweledigaeth a realiti, ni fyddai angen newid, ac mae’n rhaid i arweinwyr ar bob lefel ddal eu gafael ar y weledigaeth honno er mwyn creu realiti newydd yn ein hysgolion.

Mae ar arweinwyr angen systemau y gallant ddibynnu arnynt.  Ni ddylai fod rhaid i ni ddisbyddu egni gwerthfawr ar ailddyfeisio’r systemau hynny bob tro y bydd her wahanol yn ein hwynebu.  Dylai pob cymuned ysgol ddeall beth a ddisgwylir gan holl aelodau’r gymuned honno, pwy bynnag ydynt.  Yn ei dro, mae hynny’n rhoi sefydlogrwydd a sicrwydd yn ogystal â thegwch, ac yn sicrhau bod cyd-ddealltwriaeth gennym i gyd o’r hyn a ddisgwylir gennym fel gweithwyr proffesiynol, a beth allwn ni ei ddisgwyl yn gyfnewid.

Ond mae’r weledigaeth ar gyfer y dyfodol yn gymaint mwy nag un o systemau’n unig.  Trwy ddefnyddio’r systemau a’r arferion hynny yn sbardun, gallwch wneud gymaint mwy.  Mae ein safonau proffesiynol newydd, wedi’u gwneud yng Nghymru, i Gymru, yn mynnu bod lle canolog i addysgeg, gan ategu hynny â dysgu proffesiynol, cydweithio a’r angen i arloesi.  Mae arloesi yn ein cadw ni’n fyw fel gweithwyr proffesiynol, mae’n ein cadw ni’n sionc.  Mae arloesi’n ein galluogi ni i roi cynnig ar rywbeth newydd gyda’r bwriad o werthuso ac asesu ei effaith ar ddysgwyr.  Nid yw arloesi yn rhywbeth y dylem redeg rhagddo ond yn hytrach yn rhywbeth y dylem ei goleddu.  Mae angen i’n plant ni i arloesi, i’n gweld ni’n arloesi, i weld bod mentro’n ofalus yn beth da, cyhyd â’n bod ni’n dysgu, ac mae angen iddynt weld y broses honno’n cael ei modelu a’i byw yn ein hysgolion.  Mae dysgu o arfer da yn beth ardderchog, ond mae dysgu o gamgymeriadau, dysgu o roi cynnig ar rywbeth nad yw’n gweithio fel y byddem yn ei ddisgwyl, yn fy marn i, yn fwy grymus fyth.

Ni ellir gwneud dim o hyn heb arweinyddiaeth.  Fel y dywed ein safonau proffesiynol newydd – mae arweinyddiaeth yn helpu i addysgeg dyfu.  Gwyddom i gyd mai’r unig ddewis amgen i gynnydd yw marweidd-dra, ac ni fydd addysgeg farwaidd yn cyflawni’r dysgu y mae ein plant ei angen ac yn ei haeddu.  Mae’n rhaid i ni gyflawni ein gweledigaeth ar gyfer system atebolrwydd newydd sy’n annog arloesi ac yn atal y marweidd-dra hwnnw.  Mae’n rhaid i ni barhau i ganolbwyntio ar anghenion ein holl ddysgwyr yn gyfartal ac nid ar yr ychydig rai hynny a allai fod yn ddefnyddiol ar gyfer croesi trothwy.  Fel arweinwyr, mae angen i ni weithredu fel eiriolwyr dros y rhai difreintiedig a dadrithiedig – nid gweledigaeth i rai yw ein gweledigaeth ni, mae’n weledigaeth i bawb.

Mae’r AGAA yn ei dyddiau cynnar, ac mae angen iddi wneud gwahaniaeth i ennill ei phlwyf.  Mae angen iddi fod yn sefydliad dysgu ac mae’n rhaid iddi fod yn arloesol ei hymagwedd.  Mae’r AGAA wedi ardystio ei rhaglen datblygu arweinyddiaeth gyntaf – y Rhaglen ar gyfer Penaethiaid Newydd a Phenaethiaid Dros Dro sydd wedi’i chynllunio a’i chyflwyno gan y pedwar consortia rhanbarthol mewn partneriaeth â’r 22 awdurdod lleol a dwy brifysgol.  Rwy’n llongyfarch eu partneriaeth ac yn edrych ymlaen at gyfarfod â phob un ohonoch sydd ar fin cychwyn ar y rhaglen hon ar ddechrau mis Tachwedd, a hyderaf y bydd eich profiadau yn eich cynorthwyo i ddod y Pennaeth yr ydych am fod.

Mae pawb ohonom yn arweinwyr, p’un a yw hynny mewn rôl arwain ffurfiol neu beidio.  Mae’r AGAA eisiau clywed gennych os oes gennych syniadau ynglŷn â datblygu arweinyddiaeth o unrhyw fath yng Nghymru – po fwyaf arloesol, gorau oll.  Dysgu yw hanfod arweinyddiaeth, ac mae dysgu yn ein gwneud ni’n arweinwyr gwell.

(Huw Foster Evans – Prif Weithredwr o AGAA)